Aguiar, José

José Aguiar García (Santa Clara, Cuba,1895-Madrid, 1976). Naceu en Cuba pero pasou toda a súa infancia nas Illas Canarias. Na súa mocidade trasladouse a Madrid onde comezou a estudar Dereito, pero xa desde sempre mostrara unha gran vocación pictórica. A súa primeira formación no mundo da arte, cara a 1916, recíbea de José Pinazo fillo, para máis tarde completala na Escola de Belas Artes de San Fernando, aínda que non finalizou os estudos oficiais, quizá por iso non recibiu todo o apoio que cabería esperar nun primeiro momento por parte dos seus mestres. Non foi ata 1924 cando puido exhibir unha das súas obras na Exposición Nacional de Belas Artes. En 1929 logrou a Medalla de Ouro da Exposición Internacional de Barcelona e unha bolsa do Cabildo Insular que lle permitiu formarse en Florencia e coñecer a técnica do encausto que practicou e modernizou mediante a aplicación de soplete na fundición da cera e as cores. En 1932 conseguiu o Premio de Instrución Pública e en 1933 a Real Academia de San Fernando de Madrid concedeulle unha bolsa para viaxar a Italia e adquirir novas técnicas e valores estéticos. Durante a década dos trinta a súa traxectoria foi ascendente debido á nostalxia do clasicismo que se evidenciou entre moitos artistas e críticos cansos das tendencias extremas dos istmos. A Guerra Civil española e 2ª Guerra Mundial causaron en Aguiar unha profunda pegada e moitas das súas grandes composicións posteriores víronse influenciadas polas devanditas contendas. Xa nos corenta ten que abandonar a técnica do encausto por recomendación médica e expón varias das súas obras máis importantes. A partir de 1946 realiza estudos de cabezas de nenos, mulleres e varios retratos de campesiños de rostros envellecidos e tristes que coñeceu nunha viaxe a Castela e, desde entón, estarán presentes en moitas das súas composicións. En 1947 viaxou a Arxentina e Brasil onde expuxo en varias ocasións. Durante a década dos cincuenta pintou bastantes bodegóns e paisaxes, sen esquecer os seus grandes murais. Ese mesmo ano foi nomeado membro da Hispanic Society of América e realizou unha exposición antolóxica no Círculo de Belas Artes.Na súa obra pódense diferenciar tres etapas, marcadas polo ambiente en que se desenvolveron:-A primeira é a súa etapa de mocidade, vinculada ás súas raíces canarias, con gran fóra, vitalidade e luz; de feito gran parte da súa obra consérvase na Gomera e Tenerife.-A segunda etapa é a de home urbano, a medio camiño entre o intelectual estudioso e o profesional creativo e formado. Estableceuse en Pozuelo, onde vivía apartado da gran cidade na que sentía atormentado.-En terceiro lugar elixiu Galicia para pasar longas estancias, concretamente pasou case todos os veráns entre 1944 e 1974 nos arredores de Coruña (Perillo, Santa Cruz ou Mera). Durante eses meses aloxábase en lugares tranquilos, con espazos amplos e moita luz. As súas obras son, nun principio, dun cromatismo brillante e de tipo narrativo, transformándose cos anos en cadros de carácter atormentado pola angustia do home moderno, criticando aos políticos do seu tempo como en Murais de guerra, Martirios, Fusilamentos, ou Catacumbas; por iso en Galicia buscou a tranquilidade na contemplación da natureza e o mar e a través do contacto con xentes sinxelas moi distintas das que coñecía na capital e as obras daqueles veráns, (por exemplo Milagre do pan e os peixes ou a súa serie Betanzos) están cheas de luz, e cores grises, azuis e verdes inspirados nas paisaxes coruñesas. Realizou tres exposicións na Coruña, na Asociación de Artistas e no Concello e gañou o Premio de Pintura do Concurso Nacional sobre Deportes e Arte cunha obra na que tomou como modelos a veciños de Santa Cruz que xogaban a miúdo ao fútbol nas tardes de verán. En 1961 foi nomeado membro da Real Academia Nacional de Belas Artes, nese momento pronunciou o seu discurso Breve análise da angustia na arte contemporánea, que é considerado unha achega máis de Aguiar á arte española, como parte da súa docencia e ideario. No ano 1973, como colofón á súa vida artística, celebrouse unha exposición antolóxica da súa obra no Museo de Arte Contemporánea de Madrid. Tras o seu falecemento foi lembrado na prensa da época como o maior mestre da pintura mural dos últimos anos e un dos mellores coñecedores da composición e a anatomía artística e tivo como mellor continuador ao seu fillo, Waldo Aguiar. Fuentes consultadas: Abrente. Publicación da Real Academia de Belas Artes da nosa Señora do Rosario, num. 8; Imprenta Moret, A Coruña, 1976, p. 63-76